Dlaczego wentylacja grawitacyjna przestała działać po wymianie okien i jak to naprawić

Wymiana starych, nieszczelnych okien na nowoczesne, szczelne okna to jedna z najczęstszych inwestycji w starszych domach i mieszkaniach. Rachunki za ogrzewanie spadają, w pokojach przestaje wiać, a z ulicy dochodzi mniej hałasu. Po kilku tygodniach wiele osób zauważa jednak niepokojące zmiany: zaparowane szyby rano, wilgoć na parapetach, zapach stęchlizny w łazience i czarne plamy pleśni w narożnikach. Przyczyną najczęściej nie są nowe okna same w sobie, tylko wentylacja grawitacyjna, która po ich montażu przestała działać.

W tym poradniku wyjaśniamy, dlaczego tak się dzieje, jak to sprawdzić i jak przywrócić prawidłową wymianę powietrza.

Jak działa wentylacja grawitacyjna

Wentylacja grawitacyjna wykorzystuje różnicę gęstości powietrza ciepłego i zimnego. Ciepłe powietrze z wnętrza unosi się kanałami wentylacyjnymi w kominie i wypływa nad dachem. Na jego miejsce musi napłynąć powietrze z zewnątrz. W starych domach napływało ono przez nieszczelności okien i drzwi. Kratki wentylacyjne znajdują się zwykle w kuchni, łazience, toalecie i pomieszczeniach bez okien, a powietrze przepływa do nich z pokojów przez szczeliny pod drzwiami.

Ten system działa tylko wtedy, gdy jest zapewniony dopływ powietrza. Kanał wywiewny bez nawiewu przypomina słomkę w szczelnie zamkniętej butelce. Nic przez nią nie przepłynie.

Co się dzieje po wymianie okien

Nowoczesne okna są bardzo szczelne. Po ich montażu dopływ powietrza z zewnątrz praktycznie zanika, a ciąg w kanałach wentylacyjnych słabnie lub całkowicie się odwraca. Skutki to:

• wzrost wilgotności w pomieszczeniach, zwłaszcza w sypialniach, kuchni i łazience,
• skraplanie się pary wodnej na szybach i w narożnikach ścian zewnętrznych,
• rozwój pleśni na ścianach, za meblami i w ościeżach okien,
• uczucie dusznego powietrza i wzrost stężenia dwutlenku węgla,
• cofanie się powietrza przez kratki wentylacyjne, czasem z zapachami z innych mieszkań.

Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja w mieszkaniach z piecykiem gazowym z otwartą komorą spalania lub kominkiem. Brak dopływu powietrza może zaburzyć odprowadzanie spalin i doprowadzić do zatrucia tlenkiem węgla. W takich lokalach dopływ powietrza jest bezwzględnie konieczny.

Jak sprawdzić, czy wentylacja działa

1. Test kartki. Przyłóż kartkę papieru do kratki wentylacyjnej. Jeśli kratka ją przytrzymuje, ciąg jest. Jeśli kartka opada albo jest odpychana, wentylacja nie działa lub działa odwrotnie.
2. Test przy uchylonym oknie. Powtórz test po uchyleniu okna w pomieszczeniu. Jeśli ciąg pojawia się dopiero wtedy, problemem jest brak napływu powietrza.
3. Obserwacja wilgotności. Prosty higrometr pokaże, czy wilgotność w pomieszczeniach regularnie przekracza około 60 procent.
4. Przegląd przewodów kominowych. Jeśli ciągu nie ma nawet przy otwartym oknie, kanał może być zatkany. Sprawdzenie i czyszczenie należy zlecić kominiarzowi.

Jak przywrócić dopływ powietrza

Rozwiązań jest kilka i często łączy się je ze sobą:

Rozwiązanie	Jak działa
Nawiewniki okienne	montowane w ramie okna, wpuszczają powietrze w kontrolowany sposób, często z regulacją ręczną lub higrosterowaną
Nawiewniki ścienne	montowane w otworze w ścianie zewnętrznej, gdy nawiewnik okienny nie jest możliwy
Mikrowentylacja okuć	specjalne położenie klamki, w którym skrzydło jest minimalnie odsunięte od ramy
Podcięcie drzwi lub tuleje	zapewniają przepływ powietrza z pokojów do kuchni i łazienki
Wentylacja mechaniczna	rekuperacja z odzyskiem ciepła, gdy przebudowa jest możliwa

Najczęściej montuje się nawiewniki higrosterowane w oknach pokojów i sypialni. Otwierają się one bardziej, gdy wilgotność w pomieszczeniu rośnie, i przymykają, gdy powietrze jest suche, co ogranicza straty ciepła. Ważne, żeby drzwi do kuchni i łazienki miały szczelinę pod skrzydłem, zwykle około 1-2 cm, albo otwory wentylacyjne. Bez tego powietrze z pokojów nie dotrze do kratek wywiewnych.

Ile powietrza potrzeba

Ilość powietrza wentylacyjnego w mieszkaniach i domach określają przepisy i normy, które podają wymagane strumienie wywiewu z kuchni, łazienek i toalet. W praktyce oznacza to, że przez nawiewniki w pokojach musi napływać tyle powietrza, ile kanały wentylacyjne są w stanie usunąć. Producenci nawiewników podają ich przepustowość w metrach sześciennych na godzinę przy określonej różnicy ciśnień, co pozwala dobrać liczbę nawiewników do mieszkania.

W typowym mieszkaniu wystarcza zwykle po jednym nawiewniku w każdym pokoju, a w dużych salonach dwa. Kuchnia z kuchenką gazową wymaga szczególnej uwagi, bo zapotrzebowanie na powietrze jest tam większe. Jeśli w mieszkaniu jest gazowy podgrzewacz wody lub kocioł z otwartą komorą spalania, dobór nawiewników i ocenę wentylacji warto powierzyć kominiarzowi lub instalatorowi gazowemu. W takich lokalach od sprawnej wentylacji zależy bezpieczeństwo mieszkańców.

Zimą nawiewniki mogą powodować uczucie chłodu przy oknie. Pomaga umieszczenie grzejnika pod oknem, tak aby napływające powietrze ogrzewało się przy nim, oraz wybór nawiewników z kierownicą powietrza skierowaną ku górze.

Czego nie robić

• Nie zaklejaj i nie zasłaniaj kratek wentylacyjnych, nawet jeśli zimą czuć przez nie chłód.
• Nie montuj wentylatora na kratce przewodu grawitacyjnego, jeśli w mieszkaniu jest urządzenie gazowe z otwartą komorą spalania lub kominek.
• Nie zastępuj kratki zwykłą zamykaną bez sprawdzenia, czy to dopuszczalne. Zamykane kratki opisujemy w artykule kratka wentylacyjna zamykana.

Przy większej modernizacji domu warto rozważyć wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła, która rozwiązuje problem dopływu powietrza niezależnie od szczelności okien. Więcej o niej przeczytasz w tekście rekuperacja w domu jednorodzinnym. Kratki, nawiewniki i anemostaty znajdziesz w kategorii nawiewniki i kratki wentylacyjne.