Jak sprawdzić multimetrem czujnik temperatury w zasobniku ciepłej wody

Gdy ciepła woda w zasobniku przestaje się nagrzewać albo jest gorąca jak wrzątek, a sterownik kotła lub pompy ciepła pokazuje dziwne wartości, przyczyną często jest czujnik temperatury. To niewielki element w metalowej tulei, ale od jego wskazań zależy cała praca układu przygotowania ciepłej wody. Dobra wiadomość jest taka, że większość takich czujników można sprawdzić zwykłym multimetrem w kilkanaście minut.

W tym poradniku wyjaśniamy, jak działają czujniki temperatury stosowane w zasobnikach, jak zmierzyć ich rezystancję i jak zinterpretować wynik.

Jakie czujniki stosuje się w zasobnikach c.w.u.

W domowych instalacjach najczęściej spotyka się czujniki rezystancyjne, których opór zmienia się wraz z temperaturą. Najpopularniejsze typy to:

• NTC - termistory, których rezystancja maleje wraz ze wzrostem temperatury. Często stosowane są wersje 10 kΩ (wartość w temperaturze 25°C), ale producenci kotłów używają też innych wartości, np. 5 kΩ lub 12 kΩ,
• PT1000 - czujniki platynowe o rezystancji 1000 Ω w temperaturze 0°C, której wartość rośnie wraz z temperaturą, o około 3,85 Ω na każdy stopień,
• KTY - czujniki krzemowe, również o rosnącej rezystancji, spotykane w starszych sterownikach.

Typ czujnika podaje instrukcja kotła, sterownika solarnego lub pompy ciepła. Bez tej informacji wynik pomiaru trudno ocenić, dlatego zanim chwycisz za miernik, odszukaj dokumentację i tabelę rezystancji w funkcji temperatury.

Objawy uszkodzonego czujnika

Czujnik temperatury może ulec uszkodzeniu na kilka sposobów: przerwa w obwodzie, zwarcie, przesunięcie charakterystyki lub zawilgocenie. Typowe objawy to:

• sterownik zgłasza błąd czujnika lub pokazuje wartości skrajne, np. -40°C lub 150°C,
• woda w zasobniku jest wyraźnie zimniejsza lub cieplejsza niż temperatura zadana,
• grzanie ciepłej wody nie włącza się wcale albo trwa bez końca,
• temperatura na wyświetlaczu skacze o kilka stopni bez widocznej przyczyny.

Zanim obwinisz czujnik, sprawdź, czy jest dobrze wsunięty do tulei zanurzeniowej. Czujnik, który wysunął się do połowy, mierzy temperaturę powietrza w tulei, a nie wody, i daje zaniżone odczyty. Pomaga dociśnięcie go do dna tulei i zastosowanie pasty termoprzewodzącej.

Pomiar multimetrem krok po kroku

1. Wyłącz zasilanie kotła lub sterownika. Pomiar rezystancji wykonuje się zawsze na odłączonym obwodzie.
2. Odłącz czujnik od sterownika, wyjmując wtyczkę lub zwalniając zaciski. Pomiar na podłączonym czujniku daje błędny wynik, bo miernik mierzy też elementy wewnątrz sterownika.
3. Ustaw multimetr na pomiar rezystancji (symbol Ω) w zakresie odpowiednim do czujnika, np. 20 kΩ dla NTC 10 kΩ lub 2 kΩ dla PT1000.
4. Zmierz rezystancję między przewodami czujnika.
5. Zmierz temperaturę wody w zasobniku lub przynajmniej w pobliżu tulei, np. termometrem na zasobniku lub termometrem kuchennym przy kranie zaraz po spuszczeniu wody.
6. Porównaj wynik z tabelą producenta dla tej temperatury.

Dobrym testem uzupełniającym jest pomiar czujnika wyjętego z tulei w dwóch temperaturach, np. w temperaturze pokojowej i po zanurzeniu końcówki w szklance ciepłej wody o znanej temperaturze. Sprawny czujnik wyraźnie i płynnie zmienia rezystancję. Podstawy obsługi miernika przypominamy w tekście jak sprawdzić napięcie w gniazdku za pomocą multimetru. Jeśli nie masz jeszcze własnego przyrządu, przegląd modeli znajdziesz w kategorii mierniki i multimetry.

Jak interpretować wynik

Wynik pomiaru	Znaczenie
Wartość zgodna z tabelą z dokładnością kilku procent	czujnik sprawny, przyczyny szukaj w sterowniku, przewodach lub montażu
Brak odczytu, miernik pokazuje przekroczenie zakresu	przerwa w czujniku lub przewodzie
Wartość bliska zeru	zwarcie, najczęściej uszkodzona izolacja lub zawilgocenie
Wartość wyraźnie inna niż w tabeli, ale zmienia się z temperaturą	przesunięta charakterystyka lub inny typ czujnika niż wymagany

Orientacyjnie czujnik NTC 10 kΩ ma około 10 kΩ w 25°C i kilka kiloomów w temperaturze 50-60°C. PT1000 w temperaturze 50°C ma około 1190 Ω. Te liczby pomagają ocenić wynik na szybko, ale do decyzji o wymianie zawsze używaj tabeli konkretnego producenta.

Gdzie czujnik powinien mierzyć temperaturę

Nawet sprawny czujnik da złe wyniki, jeśli jest umieszczony w niewłaściwej tulei. Zasobniki mają często dwie lub trzy tuleje na różnych wysokościach. Czujnik sterujący grzaniem z kotła lub pompy ciepła umieszcza się zwykle w tulei w środkowej lub górnej części zasobnika, zgodnie z instrukcją producenta. Czujnik w dolnej tulei mierzy wodę najzimniejszą i powoduje, że grzanie włącza się zbyt często lub trwa zbyt długo. Przy zasobnikach współpracujących z kolektorami słonecznymi dolną tuleję wykorzystuje zwykle sterownik solarny. Jeśli po remoncie kotłowni czujniki zostały zamienione miejscami, sterowanie może działać nielogicznie, mimo że wszystkie elementy są sprawne.

Sprawdź też przewód i złącza

Jeśli czujnik jest sprawny, a sterownik nadal pokazuje błędy, zmierz rezystancję na końcu przewodu przy sterowniku. Różnica w porównaniu z pomiarem bezpośrednio na czujniku wskazuje na uszkodzony przewód, utlenione złącze lub luźny zacisk. Przewody czujników prowadzone obok przewodów zasilających mogą też łapać zakłócenia, przez co odczyt skacze.

Do pomiarów wystarczy prosty multimetr cyfrowy, ale warto, aby miał zakres rezystancji z rozdzielczością przynajmniej 1 Ω oraz sprawne, nieutlenione przewody pomiarowe. Przed pomiarem zewrzyj końcówki przewodów i sprawdź, jaką wartość pokazuje miernik. Kilka dziesiątych oma przy czujniku NTC nie ma znaczenia, ale przy PT1000 warto ją odjąć od wyniku.

Przy wymianie czujnika kupuj model o identycznej charakterystyce. Czujnik NTC o innej wartości nominalnej będzie działał, ale sterownik pokaże błędną temperaturę. To samo dotyczy innych czujników w instalacji grzewczej, np. zewnętrznego czujnika pogodowego, o którego montażu piszemy w artykule jak prawidłowo zainstalować czujnik temperatury zewnętrznej. Po wymianie czujnika dobrze jest przez kilka dni porównywać wskazania sterownika z temperaturą wody w kranie, aby upewnić się, że problem został rozwiązany.