Awaryjne zasilanie pompy i sterownika kotła z akumulatora LiFePO4 trzeba policzyć przed zakupem
Zestaw złożony z akumulatora LiFePO4, przetwornicy z czystą sinusoidą i automatycznego przełączania pozwala utrzymać pracę pompy obiegowej i sterownika kotła przez wiele godzin bez prądu z sieci. Pojemność trzeba jednak policzyć z rzeczywistego poboru mocy, a przetwornicę dobrać do prądu rozruchowego pompy.
Przerwa w zasilaniu zimą to nie tylko zimne grzejniki. W kotle na paliwo stałe, kominku z płaszczem wodnym czy kotle z podajnikiem zatrzymana pompa oznacza ryzyko przegrzania wody w wymienniku, a w kotle gazowym po prostu wyłączenie ogrzewania. Dlatego coraz więcej osób buduje proste zasilanie awaryjne, a akumulatory litowe wypierają w nim klasyczne kwasowo-ołowiowe.
Dlaczego akurat chemia LiFePO4
Ogniwa litowo-żelazowo-fosforanowe mają napięcie nominalne około 3,2 V, więc cztery połączone szeregowo dają akumulator 12,8 V, który zastępuje tradycyjny akumulator 12 V. W porównaniu z akumulatorami AGM czy żelowymi mają kilka praktycznych zalet:
- można je rozładowywać głęboko, zwykle do 80-90 procent pojemności, bez wyraźnego skracania żywotności, podczas gdy akumulator ołowiowy najlepiej znosi rozładowanie do około połowy,
- wytrzymują zwykle kilka tysięcy cykli ładowania, czyli wielokrotnie więcej niż typowe akumulatory ołowiowe,
- napięcie podczas rozładowania jest stabilne prawie do końca, więc przetwornica nie wyłącza się przedwcześnie,
- są około dwa-trzy razy lżejsze przy tej samej energii użytecznej,
- chemia żelazowo-fosforanowa jest stabilna termicznie i znacznie mniej podatna na niekontrolowane nagrzewanie niż inne odmiany litowe.
Do domowych zastosowań, w których akumulator latami czeka na awarię, a potem pracuje kilka godzin, dobrze sprawdzają się więc baterie litowo-żelazowo-fosforanowe z wbudowanym układem BMS. Ten elektroniczny moduł pilnuje napięcia każdego ogniwa, odcina akumulator przy nadmiernym rozładowaniu i przeładowaniu oraz chroni go przed zwarciem.
Ile energii naprawdę potrzeba
Najczęstszy błąd to kupowanie akumulatora na oko. Zacznij od zmierzenia poboru mocy odbiorników, najlepiej prostym watomierzem gniazdkowym. Orientacyjnie pompa obiegowa elektroniczna pobiera kilkanaście do kilkudziesięciu watów, starsza pompa trójbiegowa 40-100 W, a sterownik kotła kilka watów. Kocioł gazowy z wentylatorem i elektroniką w trakcie pracy potrzebuje zwykle 80-150 W. W kotle z podajnikiem dochodzi silnik podajnika i wentylator nadmuchu, które pracują cyklicznie.
Energię liczy się prosto: moc w watach razy liczba godzin. Jeśli odbiorniki pobierają razem 100 W, a zasilanie ma wystarczyć na 8 godzin, potrzeba 800 Wh. Akumulator LiFePO4 12,8 V 100 Ah magazynuje około 1280 Wh. Po uwzględnieniu sprawności przetwornicy, która zwykle wynosi 85-90 procent, i niewielkiej rezerwy na koniec rozładowania zostaje około 1000 Wh energii użytecznej. To wystarczy na wspomniane 8 godzin z zapasem. Przy akumulatorze ołowiowym o tej samej pojemności nominalnej realnie dostępna byłaby mniej więcej połowa.
Warto policzyć też pobór samej przetwornicy na biegu jałowym. Urządzenia o dużej mocy znamionowej potrafią pobierać kilkanaście watów nawet bez obciążenia, co przy małych odbiornikach wyraźnie skraca czas pracy.
Przetwornica, ładowarka i przełączanie
Akumulator daje napięcie stałe, a pompa i kocioł potrzebują 230 V prądu przemiennego. Pośrednikiem jest przetwornica napięcia. Do urządzeń z silnikami i elektroniką stosuje się wyłącznie przetwornice z czystą sinusoidą. Tanie modele z tzw. sinusoidą modyfikowaną powodują buczenie i grzanie silników, a elektronika kotła może je w ogóle odrzucić i zgłaszać błąd płomienia.
Moc przetwornicy dobiera się z zapasem względem odbiorników, bo silnik pompy przy starcie pobiera chwilowo więcej prądu. Zwykle wystarcza przetwornica 300-600 W dla samej pompy i sterownika, a do kotła gazowego z pompą lepiej 500-1000 W. Najwygodniejsze są urządzenia zintegrowane, które łączą ładowarkę, przetwornicę i przełącznik sieć-akumulator. Przy obecności napięcia w sieci zasilają odbiorniki bezpośrednio i doładowują akumulator, a po zaniku przełączają się na baterię w ułamku sekundy.
Ładowarka musi mieć profil przeznaczony do LiFePO4. Ładowanie charakterystyką dla akumulatorów ołowiowych, z wysokim napięciem odsiarczania lub wyrównawczym, może prowadzić do zadziałania BMS albo przeładowania ogniw. Przewody między akumulatorem a przetwornicą muszą mieć przekrój dobrany do prądu po stronie 12 V, który jest około dwadzieścia razy większy niż po stronie 230 V, oraz własny bezpiecznik zamontowany jak najbliżej bieguna dodatniego.
Kiedy przydaje się stabilizator
Zasilanie awaryjne rozwiązuje problem braku prądu, ale nie problem złej jakości napięcia. Na końcach długich linii wiejskich, przy dużej liczbie instalacji fotowoltaicznych w okolicy albo w budynkach z silnymi odbiornikami napięcie potrafi wahać się daleko od 230 V. Elektronika kotłów jest na to wrażliwa, a jej producenci często podają dopuszczalny zakres napięcia w instrukcji. Przy zbyt niskim napięciu kocioł potrafi się blokować, a przy zbyt wysokim narażony jest moduł sterujący.
W takich warunkach stosuje się stabilizatory napięcia, które utrzymują na wyjściu stałą wartość niezależnie od wahań w sieci. Wiele zintegrowanych zasilaczy awaryjnych ma funkcję AVR, która koryguje drobne odchylenia, ale przy dużych wahaniach lepiej sprawdza się osobny stabilizator przed układem awaryjnym. Jeśli napięcie stale przekracza normy, trzeba też zgłosić to operatorowi sieci, bo obowiązuje go dotrzymanie parametrów jakościowych energii.
Montaż i bezpieczeństwo
Akumulator i przetwornicę ustawia się w suchym miejscu, z dala od źródeł ciepła i nie bezpośrednio przy kotle na paliwo stałe. Ogniwa LiFePO4 nie powinny być ładowane w temperaturze poniżej zera, dlatego nieogrzewany garaż zimą to złe miejsce, chyba że akumulator ma wbudowane grzanie. Kilka zasad, o których warto pamiętać:
- zasilanie awaryjne obejmuje tylko wydzielony obwód kotła i pompy, a nie całą instalację domu, chyba że projekt przewiduje inaczej,
- gniazdo lub obwód zasilany z przetwornicy wyraźnie się oznacza,
- połączenie z instalacją stałą, przełącznik i zabezpieczenia wykonuje elektryk z uprawnieniami, tak by napięcie z przetwornicy nie mogło trafić do sieci zewnętrznej,
- raz na kilka miesięcy warto zrobić próbę, wyłączając zasilanie z sieci i sprawdzając, czy kocioł i pompa pracują poprawnie.
Dobrze zaprojektowany zestaw nie wymaga obsługi przez lata, a w razie wielogodzinnej awarii zasilania pozwala spokojnie dopalić paliwo w kotle i utrzymać ciepło w domu.
Przeczytaj także
Jak podłączyć czujkę ruchu do centrali alarmowej w układzie z rezystorami parametrycznymi
Sprawa nr 90001703
Czujniki i alarmyCzujka podłączona do centrali bez rezystorów działa, ale nie pozwala odróżnić alarmu od przecięcia przewodu.
Jak podłączyć łącznik krzyżowy do sterowania światłem z trzech miejsc
Sprawa nr 90001603
ElektrykaDługi korytarz z trzema wejściami albo klatka schodowa na trzech kondygnacjach wymagają włączania światła…
Kiedy sieć średniego napięcia prowadzi się kablem w ziemi, a kiedy przewodem napowietrznym
Sprawa nr 91001303
Kable i trasy kabloweKabel ziemny SN wybiera się w miastach, na osiedlach i tam, gdzie liczy się niezawodność, a linię napowietrzną…